Hipnoz ile Erteleme ve Harekete Geçememe Sorununun Çözümü

Erteleme Nedir, Belirtileri Nelerdir?

Erteleme, kişinin yapması gereken işi bildiği halde harekete geçmekte zorlanması veya daha kolay ve kısa süreli rahatlama sağlayan başka işlere yönelmesidir.

Kişi çoğu zaman isteksiz veya tembel değildir. Hatta yapması gereken işi gün boyunca zihninde taşıyabilir. Sorun, bilmekle harekete geçmek arasındaki mesafenin giderek büyümesidir.

Günlük hayatta şu durumlar sık görülebilir:

• Yapılması gereken işin başına oturup bir türlü başlayamamak
• “Saat başı başlayacağım” deyip saatin geçmesini beklemek
• Çalışmaya başlamadan önce masa toplamak, kahve hazırlamak veya gereksiz hazırlıklarla vakit geçirmek
• Bir işi yapmak yerine onun nasıl yapılacağıyla ilgili saatlerce araştırma yapmak
• Plan, ajanda ve yapılacaklar listesi hazırlayıp uygulamaya geçememek
• Önemli bir işi düşünürken bir anda telefon, sosyal medya veya başka küçük işlere yönelmek
• Son teslim tarihi yaklaşana kadar işe başlayamamak
• Baskı arttığında birkaç saatte günlerdir yapılmayan işi tamamlamak
• Mükemmel yapamayacağını düşündüğü bir işe hiç başlamamak
• Başladığı işi yarıda bırakıp yeni bir işe geçmek
• Küçük bir işi zihninde büyütüp olduğundan çok daha zor hale getirmek
• “Yarın kesin başlayacağım” düşüncesini sürekli tekrarlamak
• Erteledikçe suçluluk yaşayıp bu suçluluk nedeniyle daha da kaçınmak
• Boş zamanı olduğu halde yapması gereken işe başlayamayıp günün nasıl geçtiğini anlamamak
• Sürekli motive olmayı beklemek
• Yapmadığı işi düşünmekten yorulup yine de yapmamak

En karakteristik ifadelerden biri şudur:

“Yapmam gerektiğini biliyorum. Hatta yapmadığım için kendime kızıyorum ama yine de başlayamıyorum.”

Araştırmalar da ertelemenin yalnızca zaman yönetimiyle açıklanamadığını; zor, sıkıcı veya kaygı yaratan görevlerin oluşturduğu olumsuz duygulardan kısa süreli kaçınmanın önemli bir rol oynayabildiğini gösteriyor.

İnsan Neden Sürekli Erteler?

Erteleme çoğu zaman görünen davranıştır. Aynı davranışın altında farklı kişilerde tamamen farklı nedenler bulunabilir.

Bazı kişiler başarısız olmaktan korktuğu için başlamaz. Bazıları işi mükemmel yapmak istediği için doğru zamanı bekler. Bazıları yapılacak işi o kadar büyütür ki ilk adımı atmak bile yorucu hale gelir.

Bazen de kişi farkında olmadan şu bağlantıları geliştirmiş olabilir:

“Son dakikada daha iyi çalışıyorum.”
“Tam hazır olmadan başlamamalıyım.”
“Mükemmel olmayacaksa yapmanın anlamı yok.”
“Biraz rahatlayayım, sonra başlarım.”
“Şu an içimden gelmiyor.”

Telefonu eline almak, başka bir işle uğraşmak veya işi yarına bırakmak o anda kısa süreli rahatlama sağlar. Zihin de bu rahatlamayı öğrenerek bir sonraki zor görevde aynı kaçınma davranışını tekrar edebilir.

Özellikle mükemmeliyetçilik, dikkat yönetimi sorunları ve kişinin kendi performansına yönelik aşırı eleştirel yaklaşımı erteleme davranışını daha da güçlendirebilir. Mükemmeliyetçilik ile erteleme arasındaki ilişki de güncel araştırmalarda öz-düzenleme açısından ele alınıyor.

Hipnoz ile Erteleme Sorunu Nasıl Çözülür?

Erteleme bir sonuçsa, kalıcı değişim için kişiyi harekete geçmekten alıkoyan asıl nedenlerle ilgilenmek gerekir.

Hipnoz kişinin zihinsel gerginliğinin azalmasını ve dikkatini daha kontrollü biçimde yönlendirmesini desteklerken; erteleme davranışını sürdüren başarısızlık korkusu, mükemmeliyetçilik, kaçınma alışkanlıkları, otomatik düşünceler ve bilinçaltı bağlantılar üzerinde daha yoğun çalışmaya imkân sağlayabilir.

Hipnotik çalışmalarda öncelikle kişinin hangi noktada durduğu belirlenebilir.

Bazı kişiler işe hiç başlayamaz. Bazıları başlar fakat sürdüremez. Bazıları yalnızca son dakika baskısı oluştuğunda harekete geçebilir. Bazıları ise işi yapmaktan çok kötü sonuç alma veya yeterince iyi yapamama düşüncesinden kaçınır.

Bu farklı nedenlere göre;

“Başlamak zor.”
“Sonra yaparım.”
“Mükemmel olmalı.”
“Yapamazsam kötü hissederim.”
“Baskı olmadan çalışamıyorum.”

gibi yerleşmiş kalıpların gücünün azaltılması ve düşünmekten eyleme geçişin kolaylaştırılması hedeflenebilir.

Hipnoz sırasında yapılacak işe başlama, görevi küçük adımlara bölme, dikkati görev üzerinde tutma ve işi tamamlamanın oluşturduğu olumlu hissi zihinsel olarak pekiştiren çalışmalar da kullanılabilir.

Amaç kişinin her gün kendisini zorlayarak iradesiyle savaşması değil; başlamanın daha doğal hale gelmesi, zor görevlerden otomatik olarak kaçınma ihtiyacının azalması ve harekete geçme davranışının güçlenmesidir.

Değişim geliştikçe kişi günlerce düşündüğü işi daha kolay başlatabilir, son dakika baskısına ihtiyaç duymadan ilerleyebilir ve “yapmam lazım” diye düşünmek yerine gerçekten yapmaya başlayabilir.